Home / Medezeggenschap / Themabrief medezeggenschap / Gratis schoolboeken 036 - 533 15 00

VOO Nieuwsbrief

Altijd op de hoogte van nieuws, ledenbijeenkomsten en activiteiten? Abonneer u op onze nieuwsbrief.

Gratis schoolboeken

Gratis schoolboeken, verzendkosten en de borg: wat kan, wat moet en wat mag?

Het afgelopen jaar is er veel publiciteit geweest rondom de invoering van de ‘gratis’ schoolboeken. Een deel van de scholen hield zich niet (volledig) aan de wetten en regels. Er waren veel klachten van ouders over scholen die de borg verplicht stelden en verzendkosten in rekening brachten.

Wat kan, wat moet en wat mag er eigenlijk?

 

De belangrijkste punten op een rij: 

1.     Als het bestuur een borg wil vragen, moet het instemming vragen van de oudergeleding van de medezeggenschapsraad
(artikel 14 WMS, lid 2, onder d)

2.     Verzendkosten van boekenpakketten komen altijd voor rekening van de school. 

3.     De school kan en mag een borg vragen van de ouders. Dat is echter niet noodzakelijk. Zelfs als de school geen enkele voorziening treft, voorziet het Burgerlijk Wetboek in de mogelijkheid om schade aan het eigendom van de school te verhalen op de veroorzaker.

4.     Overwogen kan worden geen borg te vragen. De administratieve kosten voor het vragen van borg zouden wel eens hoger kunnen zijn dan de uiteindelijke kosten van ouders die de schade achteraf niet betalen.

5.     Borg vragen kan onder bepaalde voorwaarden:

a.     De boekenleverantie kan niet afhankelijk worden gesteld van het betalen van de borg.

b.    De vrijwilligheid van het betalen van de borg moet duidelijk worden aangegeven aan de ouder.

c.     Bij de bestelling van schoolboeken moeten ouders in staat zijn te kiezen of zij wel of niet instemmen met het betalen van een borg voor de schoolboeken. Dat kan heel eenvoudig door het aanvinken van een vakje.

6.     Het is van belang dat er overeenstemming is over schade aan boeken, zowel bij ontvangst als bij inleveren van boeken. Het ophalen en inleveren van de boeken op school verdient dan ook de voorkeur.

7.     De school behoort ouders ruim voor de zomervakantie duidelijk te maken hoe de boekenleverantie in zijn werk gaat en hoe de borg is geregeld. 

8.     Voor alle zaken waarvoor de school bekostiging ontvangt mag geen ouderbijdrage worden gevraagd.

Agenda 

De meeste scholen stellen in mei hun boekenlijsten vast. Daarbij worden ook beslissingen genomen over de wijze waarop er met de borg wordt omgegaan. In de komende periode hoort de hoogte van de borg ook bij u op de agenda te staan. Om voor medezeggenschapsraden duidelijkheid te verschaffen hier een uitleg over de stand van zaken.

 

Intern of extern? 

Scholen kiezen voor een intern of een extern boekenfonds. Bij een intern boekenfonds beheert en distribueert de school de boeken zelf. Bij een extern boekenfonds worden het beheer en de distributie van de boeken uitbesteed aan een boekendistributeur. Het uitbesteden scheelt de school veel werk. De complexe logistiek en verantwoordelijkheid wordt uitbesteed aan gespecialiseerde ondernemingen. Er worden door de distributeurs wel extra kosten berekend voor deze dienstverlening.

Verzendkosten
Verzendkosten van boekenpakketten komen altijd voor rekening van de school. De kosten mogen nooit in rekening worden gebracht bij de ouders. De staatssecretaris van Onderwijs geeft duidelijk aan dat ‘(…) de verzendkosten die betrekking hebben op het lesmateriaal waarvoor de school verantwoordelijk is, door de school betaald moeten worden en niet aan ouders in rekening kunnen worden gebracht.” [i] Daar kan geen misverstand over bestaan. Wel kan een distributeur verzendkosten in rekening brengen voor de niet verplichte woordenboeken, rekenmachines e.d. die via hem worden geleverd.

Instemmingsrecht ouders (WMS)  

Als het bestuur een borg wil vragen, moet het instemming vragen van de oudergeleding (artikel 14 WMS, lid 2, onder d). Na instemming moeten de ouders hiervan op de hoogte worden gesteld en moet er melding van worden gemaakt in de schoolgids. Een afspraak met de medezeggenschapsraad is overigens niet bindend voor individuele ouders. Met andere woorden als de medezeggenschapsraad instemt betekent dat niet dat een ouder is verplicht de borg ook te betalen.

Borg
De school kan en mag een borg vragen van de ouders. Dat geldt zowel voor scholen die een intern boekenfonds hebben als scholen die een extern boekenfonds hebben. Het vragen van een borg  is echter niet noodzakelijk. De boeken blijven namelijk eigendom van de school. Zelfs als de school geen enkele voorziening treft, voorziet het Burgerlijk Wetboek in de mogelijkheid om schade aan het eigendom van de school te verhalen op de veroorzaker. Een aparte bruikleenovereenkomst tussen school en ouder is dus niet nodig om schade te kunnen verhalen en daarmee overbodig. De wet biedt voldoende garanties.  

Schade wordt verhaald
De vergelijking met andere schoolspullen die leerlingen gebruiken dringt zich op. Scholen vragen nooit borg als het gaat om het gebruik van tafels, stoelen, of boeken van de schoolbibliotheek die worden meegenomen naar huis. Leerlingen (en ouders) worden er wel op gewezen dat er zorgvuldig moet worden omgegaan met de eigendommen van een ander. Eventuele schade verhalen de scholen op de gebruiker. Dat geldt ook voor schoolboeken.

Bij het bepalen van die schade kan worden uitgegaan van een levensduur van de boeken van bijvoorbeeld drie jaar. Na twee jaar bedraagt de schade dus een derde van de aanschafprijs, na drie jaar is de restwaarde nul.

Geen borg vragen geeft voordelen
Als scholen geen borg vragen, zullen zij met de boekendistributeur moeten overleggen over de garantstelling voor ouders die de borg niet betalen. Dat hoeft zeker niet negatief uit te pakken voor de school. Schade aan huurboeken wordt in overgrote meerderheid van de gevallen door ouders direct vergoed. De VO- Raad, de sectororganisatie in het voortgezet onderwijs schrijft dan ook in het advies aan de leden/schoolbesturen: “Overwogen kan worden geen borg te vragen. De administratieve kosten voor het vragen van borg zouden wel eens hoger kunnen zijn dan de uiteindelijke kosten van ouders die de schade achteraf niet betalen.” Het voorkomt ook veel papierwerk. Daarbij worden ouders die minder draagkrachtig zijn niet geconfronteerd met voor hen onbetaalbare hoge kosten aan het begin van het schooljaar.

Sommige schoolbesturen suggereren dat zij de borg moéten innen, omdat dit contractueel is vastgelegd met de boekhandelaar. Dat is niet juist en juridisch onhoudbaar. Scholen en boekendistributeurs kunnen niet gezamenlijk in een contract vastleggen dat anderen - namelijk de ouders - borg moeten betalen. De VO-raad geeft aan hoe te handelen: “Voor scholen die werkafspraken met de distributeur hebben gemaakt over de voorwaarden van levering (waaronder de borg), geldt dat ze nog andere afspraken kunnen maken. Als scholen dit willen voor komend schooljaar moeten ze hierover op zeer korte termijn met de boekenleverancier contact opnemen.”

Voorwaarden
Ondanks bovenstaande overwegingen kan de school en/of uw medezeggenschapsraad toch besluiten een borg te vragen. In dat geval gelden de volgende voorwaarden:

1.     De school is en blijft altijd verantwoordelijk én aansprakelijk voor de wijze waarop de levering van de schoolboeken is georganiseerd, ook als dit volledig is uitbesteed.

2.     De borg kan worden beschouwd als een (onderdeel van de) vrijwillige ouderbijdrage. Er is echter één groot verschil. Bij het niet betalen van een ouderbijdrage kàn een leerling van activiteiten worden uitgesloten. Dat kan niet bij schoolboeken. De school is hoe dan ook wettelijk verplicht de boeken te leveren. De boekenleverantie kan dus niet afhankelijk gesteld worden van het betalen van de borg.

3.     De vrijwilligheid van het betalen van de borg moet duidelijk worden aangegeven aan de ouder.

4.     Bij de bestelling van schoolboeken moeten ouders in staat zijn te kiezen of zij wel of niet instemmen met het betalen van een borg voor de schoolboeken. Dat kan heel eenvoudig door het aanvinken van een vakje.

De huidige praktijk doet vaak geen recht aan die vrijwilligheid. De borg is bij veel bestelprocedures  opgenomen als onderdeel van de Algemene Voorwaarden. Dat wil zeggen dat de ouder de bestelling niet kan afronden zonder in te stemmen met die voorwaarden. Daarmee wordt de ouder ook verplicht in te stemmen met de borg. Dat is tegen de regels.

Oneens 

De VO-raad, schrijft in een brief aan de schoolbesturen dat ouders die geen borg willen betalen contact op moeten nemen met de school. Ouders moeten ook bij de overeenkomst voor de ouderbijdrage het onderdeel ‘borg’ niet aankruisen. Volgens de VO-raad is daarmee de vrijwilligheid voldoende gewaarborgd. Volgens de Vereniging Openbaar Onderwijs is dat de wereld op zijn kop. Het probleem wordt dan ten onrechte bij de ouders neergelegd. Ouders kunnen de boekenbestelling op internet niet afronden zonder in te stemmen met de borg. Vervolgens moeten ouders de school bellen om die borg terug te krijgen. In het afgelopen jaar hebben veel ouders dat al geprobeerd. Zij kregen meestal een negatief antwoord van de schoolbesturen of -directies. 

 

De enige werkwijze die vrijwilligheid garandeert is dat bij de bestelling van schoolboeken ouders de keuze wordt geboden om - door middel van het aanvinken van een vakje - wél of niet in te stemmen met het betalen van een borg voor de schoolboeken. Wil een ouder geen borg vooraf betalen, dan wordt bij eventuele schade die aantoonbaar is veroorzaakt door de gebruiker, achteraf de schade in rekening gebracht. De oudergeleding van de medezeggenschapsraad kan deze voorwaarde stellen alvorens in te stemmen met een voorstel om een borg te vragen. De raad onthoudt dan de instemming tenzij genoemde werkwijze wordt ingevoerd.

Schade en vermissing
Het is van belang dat er overeenstemming is over de schade aan boeken, zowel bij ontvangst als bij inleveren van boeken. Bij interne boekenfondsen vindt de uitgifte en inlevering vaak plaats op school. Er kan dan ter plekke worden geconstateerd of er schade is, waarvan dan een notitie wordt gemaakt. Dat ligt ingewikkeld als de boeken per post worden gestuurd. Het controlemoment ontbreekt dan. Een ouder moet dan direct contact opnemen met de boekendistributeur en met hem de werkwijze afspreken. Zeker als de school een borg vraagt is het lastig, omdat zonder contact of overeenstemming de schade met de borg wordt verrekend. In het maatschappelijke verkeer is het gebruikelijk om de producten die worden gehuurd eerst te bekijken, voordat men borg betaalt. Het ophalen en inleveren van de boeken op school verdient dan ook nadrukkelijk de voorkeur.

Bij het inleveren mag normale verbruiksschade niet worden doorberekend. Er kan slechts schadevergoeding worden gevraagd bij vermissing en bij aantoonbare ‘mishandeling’ van de boeken. Belangrijk te weten daarbij is dat de bewijslast van de schade bij de distributeur ligt.

Communicatie
De school behoort ouders ruim voor de zomervakantie duidelijk te maken:

·         hoe de boekenleverantie in zijn werk gaat, waarom een borg wordt gevraagd als die wordt gevraagd,

·         wat de borgregeling inhoudt,

·         aangeven dat de borg vrijwillig is en

·         zeggen hoe met schade (vooraf en achteraf) en vermissing wordt omgegaan.

De gebruiksvoorwaarden, die bij de boekendistributeur gelden, zijn er op verzoek van de school. Vragen over deze voorwaarden moeten daarom altijd aan de school worden gesteld. 

Switchende leerlingen
Leerlingen die halverwege het jaar switchen van leerweg, profiel, sector of opstromen of afstromen krijgen ook een tweede boekenpakket “om niet”.

Dyslexie, visuele handicap
Aangepaste boeken voor deze leerlingen moeten ook “om niet” worden verstrekt. De school bepaalt welke aangepaste leermiddelen noodzakelijk zijn voor het volgen van het onderwijs. Vervolgens kunnen de ouders op aanwijzing van de school leermiddelen bestellen.

Vrijwillige ouderbijdrage
Op een aantal scholen is de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage van de school behoorlijk gestegen. Er zijn berichten dat er bijdragen worden gevraagd voor leermiddelen die onder de gratis schoolboeken vallen (bijvoorbeeld examenbundels). Dit is niet toegestaan. De hoofdregel is immers dat voor alle zaken waarvoor de school bekostiging ontvangt geen ouderbijdrage mag worden gevraagd.

Twee soorten ouderbijdrage 
De vrijwillige ouderbijdrage is een geldelijke bijdrage van ouders voor extra activiteiten binnen en buiten de school. Alleen in het voortgezet onderwijs zijn er in de regel twee soorten vrijwillige ouderbijdrage: één vanuit het bestuur (bevoegd gezag) en één vanuit de ouderraad (of oudervereniging). Op veel scholen worden beide bijdragen in één keer geïnd.

De oudergeleding van de mr heeft instemmingsrecht over de hoogte en besteding van de ouderbijdrage vanuit het bestuur (artikel 14 WMS, lid 2, sub c). Deze ouderbijdrage wordt gebruikt voor extra zaken, die direct zijn af te leiden van het lesprogramma, maar waarvoor de school geen geld krijgt van de overheid. Er moet duidelijk worden aangegeven uit welke onderdelen of posten de bijdrage bestaat.

De andere ouderbijdrage is van de ouderraad, voor de ouderraad en door de ouderraad. De raad kan dit geld besteden om het schoolleven extra kleur te geven: feesten, evenementen, uitstapjes, een gift voor de mediatheek van de school enzovoorts. Op de jaarlijkse vergadering verantwoordt de ouderraad zich aan de ouders over de besteding van de ouderbijdragen. Daarna wordt de hoogte van de bijdrage voor volgend jaar vastgesteld. Het schoolbestuur of de medezeggenschapsraad hebben op deze bijdrage geen invloed.

Voor beide bijdragen geldt dat de ouders er voor kunnen kiezen om deze bijdrage niet of slechts gedeeltelijk te betalen.

 


[i] Antwoord op Kamervragen, 3148, 2 juli 2009, KVR36789. 

 

Naar boven

Deel |